Redakcja Kujon.net

Kordian - streszczenie, opracowanie, analiza


Przedstawiamy szczegółową analizę "Kordiana" Juliusza Słowackiego.



1. O autorze

Juliusz Słowacki (1809-1849) należy do czołowych twórców polskiego romantyzmu. Nazywany wieszczem narodowym (obok Mickiewicza i Krasińskiego). Poeta i dramatopisarz.

Najważniejsze dzieła Słowackiego:

  • Kordian,
  • Balladyna,
  • Lilla Weneda,
  • Horsztyński,
  • Beniowski,
  • Sen srebrny Salomei,
  • Ksiądz Marek,
  • Fantazy,
  • Król-Duch,
  • Testament mój,
  • Hymn o zachodzie słońca na morzu.

Słowacki przyszedł na świat 4 września 1809 roku w Krzemieńcu. W wieku 5 lat stracił ojca i od tej pory był wychowywany przez matkę, która wywarła istotny wpływ na jego rozwój. To właśnie matka była później adresatką i pierwszą czytelniczką wielu utworów Słowackiego.

Po studiach prawniczych w Wilnie Słowacki przybył do Warszawy, gdzie objął stanowisko aplikanta w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Po wybuchu powstania listopadowego rozpoczął pracę w Biurze Dyplomatycznym księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Następnie wyjechał z misją dyplomatyczną do Paryża i Londynu.

W 1830 roku zadebiutował powieścią poetycką pt. "Hugo".

Pozostał na emigracji we Francji, następnie przebywał w Szwajcarii. Odbył podróże do Włoch, Grecji, Egiptu i Palestyny. W 1938 roku powrócił do Paryża. Tam też zmarł na gruźlicę 3 kwietnia 1849 roku.

W 1927 roku prochy Słowackiego przywieziono do Polski z paryskiego cmentarza Montrmartre i złożono w Krypcie Wieszczów Narodowych na Wawelu.

2. Okoliczności powstania utworu

"Kordian" powstał w Genewie w 1833 roku. Drukiem ukazał się w Paryżu w 1834 roku (bezimiennie). Dramat miał być pierwszą częścią trylogii, którą planował stworzyć Słowacki, na co wskazuje podtytuł: "Część pierwsza trylogii: Spisek koronacyjny".

"Kordian" został napisany po ogłoszeniu przez Mickiewicza III cz. "Dziadów", w czasie ostrego sporu na linii Słowacki-Mickiewicz. Dramat miał przedstawić stanowisko Słowackiego po klęsce powstania listopadowego.

Słowacki podczas pisania "Kordiana" korzystał z relacji dotyczących przygotowania do zamachu na Mikołaja I, który w maju 1829 r. koronował się w Warszawie na króla Polski.

3. Streszczenie Kordiana

Przygotowanie:

Karpaty, chata Twardowskiego, noc 31 grudnia 1799 roku. Spotkanie diabłów i czarownic. Z kotła wyłaniają się stwarzani przez Szatan przywódcy przyszłego powstania: J. Chłopicki, A. J. Czartoryski, J. Z. Skrzynecki, J. U. Niemcewicz, J. Lelewel, J. Krukowiecki. Scena kończy się pojawieniem aniołów, przepędzających moce piekielne.

Prolog:

Trzy osoby wypowiadają się na temat roli poezji w życiu narodu. Pierwsza osoba prezentuje poezję mesjanistyczną, druga - krytykuje ją. Trzecia osoba przepędza pozostałe, zapowiadając poezję, która porwie do działania:
"Dajcie mi proch zamknięty w narodowej urnie,
Z prochu lud wskrzeszę, stawiam na mogił koturnie,
I mam aktorów wyższych o całe mogiły."

Akt I:
Scena I:

15-letni Kordian wspomina samobójczą śmierć pewnej osoby, prawdopodobniej przyjaciela. Czuje, że potrzebuje jakiejś wielkiej idei, która przywróciłaby jego życiu sens. Wysłuchuje trzech opowieści starego sługi Grzegorza: o Janku, co psom szył buty, o bitwie pod piramidami podczas egipskiej wyprawy Napoleona oraz o żołnierzu wziętym do niewoli przez Rosjan. Scena kończy się zawołaniem Kordiana przez jego ukochaną, Laurę.

Scena II:

Podczas rozmowy Kordiana z Laurą, młodzieniec stwierdza, że ukochana nie rozumie jego uczuć i wątpliwości.

Scena III:

Nocą Laura czyta wiersze napisane przez Kordiana, czekając na jego powrót. Grzegorz informuje ją o samobójstwie młodzieńca.

Akt II:

Rok 1828, różne miejsca w Europie: Londyn, Dover, Włochy, Watykan i Mont Blanc.

W londyńskim parku Kordian wspomina nieudaną próbę samobójczą. Podczas rozmowy z Dozorcą przekonuje się, że światem rządzą pieniądze.

W Dover młodzieniec czyta "Króla Leara" Szekspira.

We Włoszech Kordian poznaje Wiolettę. Okazuje się, że kobieta jest zainteresowana jedynie jego majątkiem.

W Watykanie Kordian spotyka się z papieżem. Głowa Kościoła nakazuje Polakom posłuszeństwo wobec cara.

Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza słynny monolog. Waha się pomiędzy kolejną próbą samobójczą a wzięciem na siebie odpowiedzialności za losy Polski i Europy. Nazywa Polskę "Winkelriedem narodów", przywołując szwajcarskiego bohatera, który podczas bitwy skierował cały atak na siebie. Na chmurze Kordian wraca do Polski.

Akt III:
Scena I:

Plac przed Zamkiem królewskim w Warszawie. Zgromadzony lub komentuje koronację cara Mikołaja I na króla Polski.

Scena II:

Scena koronacji cara Mikołaja I na króla Polski w kościele katedralnym.

Scena III:

Po koronacji car Mikołaj I wychodzi na plac przed Zamkiem królewskim. Brat cara, Wielki Książę Konstanty, rozganiając tłum, uderzył kobietę trzymającą dziecko na rękach. Dziecko zginęło w wyniku upadku na bruk. Scenę kończy ponura pieśń zapowiadająca zemstę.

Scena IV:

Podziemia kościoła św. Jana, dookoła trumny polskich królów. Spiskowcy ukrywający twarze za maskami rozważają zabicie cara Mikołaja. Za tak radykalnym krokiem są młodzi podchorąży, przeciwko - Prezes i Ksiądz. Do podziemi dostaje się szpieg, zostaje zabity przez wartowników. Prezes ogłasza zakończenie zgromadzenia. Podchorąży proponuje jednak głosowanie nad propozycją przeprowadzenia zamachu na cara. Pomysł zamachu popiera jedynie 5 spiskowców, 150 jest przeciwko. Podchorąży ściąga z twarzy maskę, spiskowcy rozpoznają, że to Kordian. Ogłasza, że tej nocy pełni wartę u drzwi cara, i że sam go zabije, skoro towarzysze nie chcą mu pomóc. Następnie składa przysięgę na piśmie oraz sporządza testament.

Scena V:

Sala koncertowa w Zamku królewskim. Kordian stoi na warcie. Ukazują mu się duchy: Imaginacja, Strach, Widmo i Diabeł. Kordian próbuje wejść do sypialni cara i dokonać mordu. Na progu sypialni cara traci przytomność. Obudzony hałasem car znajduje niedoszłego zamachowca. Natychmiast domyśla się jego zamiarów. O zorganizowanie spisku podejrzewa swojego brata, Wielkiego Księcia Konstantego. Przywołuje straż i każe rozstrzelać Kordiana, o ile nie jest obłąkany.

Scena VI:

Szpital psychiatryczny. Kordiana odwiedza Doktor, w którym młodzieniec rozpoznaje Diabła spotkanego w nocy pod sypialnią cara. Doktor drwi z Kordiana, pokazuje mu dwóch pacjentów, którym również wydaje się, że poświęcają się w słusznym celu: jednemu z nich wydaje się, że jest krzyżem, na którym umarł Chrystus, drugiemu - że podtrzymuje sklepienie niebieskie. Pojawia się Książę Konstanty, który rozkazuje wyprowadzić Kordiana na egzekucję.

Scena VII:

Plac Saski. Car Mikołaj o Wielki Książę Konstanty dokonują przeglądu wojsk. Żołnierze przyprowadzają skazanego. Wielki Książę Konstanty obiecuje darować życie Kordianowi, jeśli ten przeskoczy na koniu piramidę ustawioną z bagnetów. Młodzieńcowi udaje się tego dokonać, Car mimo to wydaje rozkaz rozstrzelania go.

Scena VIII:

Izba klasztorna zamieniona w więzienie. Kordian czeka na egzekucję. W celi przebywa też Grzegorz i Ksiądz. Kordian wyjawia im, że chciałby zostawić jakiś trwały ślad po sobie. Ksiądz obiecuje więc, że nazwie klasztorną różę jego imieniem, a Grzegorz, że na jego cześć nazwie swojego wnuka. Po dokonaniu bilansu życia Kordian idzie na rozstrzelanie.

Scena IX:

Pokój w Zamku królewskim. Wielki Książę Konstanty prosi cara o darowanie Kordianowi życia. Między mężczyznami wybucha kłótnia. Ostatecznie car ustępuje i podpisuje ułaskawienie. Dokument ma zostać jak najszybciej dostarczony na Plac Marsowy, gdzie ma odbyć się egzekucja Kordiana.

Scena ostatnia:

Plac Marsowy. Kordian stoi przed plutonem egzekucyjnym. Adiutant, który miał dostarczyć ułaskawienie, wpada na plac w momencie, gdy żołnierze przygotowują się do strzału. Komendant plutonu nie widzi posłańca.

4. Plan wydarzeń:

  1. Spotkanie diabłów i czarownic w chacie Twardowskiego.
  2. Rola poezji w życiu narodu.
  3. Trzy opowieści starego Grzegorza.
  4. Próba samobójcza Kordiana.
  5. Podróż Kordiana po Europie:
    1. rozmowa z Dozorcą w Londynie,
    2. lektura "Króla Leara" w Dover,
    3. rozczarowanie Wiolettą we Włoszech,
    4. kompromitacja papieża w Watykanie,
    5. monolog na szczycie Mont Blanc.
  6. Koronacja cara Mikołaja I na króla Polski.
  7. Spotkanie spiskowców.
  8. Próba zabicia cara.
  9. Pobyt Kordiana w szpitalu psychiatrycznym.
  10. Skazanie Kordiana na śmierć.
  11. Spotkanie z Księdzem i Grzegorzem w więzieniu.
  12. Niedokończona scena egzekucji Kordiana.

5. Bohaterowie:

Kordian - charakterystyka:

Kordiana poznajemy jako 15-letniego chłopca. Biografia Kordiana to typowa biografia romantyczna. Bohater przeżywa nieszczęśliwą miłość. Następnie podejmuje nieudaną próbę samobójczą. Czuje się osamotniony i przez nikogo nie rozumiany. Odbywa podróż po Europie, nigdzie nie mogąc znaleźć dla siebie miejsca. Podejmuje się dokonania zamachu na cara Mikołaja I, za co zostaje skazany na śmierć.

Kordian jest zbyt dojrzały jak na swój wiek. Snuje rozważania na temat sensu życia i roli, jaką ma do odegrania. Bohater nie znajduje zrozumienia u nikogo, przez co odczuwa straszliwą samotność. Jako patriota uważa, że jego obowiązkiem jest zabicie cara. Jest gotów zrobić to bez jakiegokolwiek wsparcia towarzyszy, którzy uważają, że zamordowanie władcy nie poprawi sytuacji Polski.

Ciężko jednoznacznie ocenić Kordiana. Z jednej strony, warto docenić jego patriotyzm, odwagę i bohaterstwo. Ale z drugiej, trudno nie zauważyć, że jego działania od początku skazane były na klęskę.

6. Czas akcji:

W dramacie mamy do czynienia z dwoma rodzajami czasu: z czasem historycznym oraz z czasem "biblijnym" (głównie scena "Przygotowania"). Czas historyczny to czas powstania listopadowego.

7. Miejsce akcji:

Dramat toczy się w wielu miejscach w Europie. Kluczowe znaczenie mają sceny rozegrane na Mont Blanc i w Warszawie.

8. Informacje dodatkowe:

Dramat jest napisany głównie 13-zgłoskowcem, pojawiają się również 10- i 8-zgłoskowce. Ta nieregularność ma oddawać zmienność nastrojów bohaterów.

9. Bibliografia

  1. Inglot M., "Kordian" Juliusza Słowackiego, Warszawa 1993.
  2. Kleiner J., Słowacki, Wrocław 1969.
  3. Kowalczykowa A., "Kordian" Juliusza Słowackiego, Warszawa 1990.
  4. Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, pod red. Krzyżanowskiego J. i Hernasa Cz., Warszawa 1990.
  5. Maciejewski J., "Kordian". Dramatyczna trylogia, Poznań 1961.
  6. Maciejewski J., "Kordian" Juliusza Słowackiego, Warszawa 1976.
  7. Makowski S., Juliusz Słowacki, Warszawa 1980.
  8. Masłowski M., Zwierciadło Kordiana. Rola i maska bohatera w dramatach Słowackiego, Warszawa 2001.
  9. Nowacja I., "Kordian" Juliusza Słowackiego, Lublin 2005.
  10. Próchnicki W., Romantyczne światy. Czas i przestrzeń w dramatach Słowackiego, Kraków 1992.
  11. Siwicka D., Romantyzm 1822-1863, Warszawa 1995
  12. Witkowska A., Literatura romantyzmu, Warszawa 1987.

10. Tematy prezentacji, w których można wykorzystać utwór:

  1. Miasto i jego wpływ na losy i psychikę bohatera. Rozważ problem na wybranych przykładach.
  2. Motyw kobiety w literaturze. Rozważ temat na wybranych przykładach.
  3. Kreacje mężczyzn w literaturze. Omów i porównaj sposoby prezentacji bohaterów.
  4. Motyw wędrówki. Omów problem na podstawie tekstów wybranej epoki literackiej.
  5. Pielgrzym, wygnaniec, emigrant. Scharakteryzuj różne sposoby kreowania takich bohaterów w wybranych utworach romantycznych.
  6. Przedstaw postawy Polaków wobec sprawy ojczyzny w literaturze różnych epok. Dokonaj porównania i oceń sposoby kreacji.
  7. Ukaż motyw natury i jej funkcje w wybranych dziełach romantycznych. Porównaj obrazy i przedstaw refleksje.
  8. Motyw przyrody w literaturze romantyzmu i Młodej Polski. Przedstaw i porównaj sposoby ujmowania przyrody, odwołując się do wybranych utworów.
  9. Ukaż literackie obrazy cierpienia. Omów problem na wybranych przykładach literackich.
  10. Przedstaw różne modele miłości w literaturze.
  11. Motyw pracy w utworach literatury polskiej. Omów na wybranych przykładach.
  12. Przedstaw powstanie i rozwój polskiego dramatu /na wybranych przykładach/.
  13. Rola lektur w kształtowaniu charakterów postaci literackich. Omów na wybranych przykładach literackich.
  14. Ukaż obraz rewolucji w wybranych utworach literatury polskiej.
  15. Ukaż funkcję buntu w wybranych utworach literackich.
  16. Bohater tragiczny w literaturze antycznej, romantycznej i współczesnej. Scharakteryzuj, analizując wybrane utwory literackie.
  17. Idealiści i marzyciele w literaturze polskiej. Scharakteryzuj sposoby kreowania takich bohaterów w utworach z różnych epok.
  18. Emigrant jako bohater literacki. Przedstaw problem, analizując utwory i różne epok.
  19. Młodość jako temat i jako problem w literaturze XIX i XX wieku. Interpretacja wybranych utworów literackich.
  20. Omów funkcje motywu świata jako teatru w wybranych utworach literatury polskiej i obcej.
  21. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza (np. Jana Kochanowskiego, A. Mickiewicza, J. Słowackiego....).