Redakcja Kujon.net

Budowa i funkcje liści




Liście są bardzo ważnymi dla rośliny organami. Ich główne funkcje to: przeprowadzanie fotosyntezy, transpiracja (czynne wyparowywanie wody) i wymiana gazowa. Niektóre liście dzięki przekształceniom mogą pełnić również inne funkcje.

Liście najczęściej występują w formie płaskich blaszek lub zbliżonych kształtem do walca igieł. Liście roślin okrytonasiennych dwuliściennych różnią się budową od tych występujących u jednoliściennych.

Budowa liścia roślin okrytonasiennych

W górnej części liścia u roślin dwuliściennych pod epidermą pokrytą kutykulą znajduje się warstwa miękiszu asymilacyjnego (palisadowego). Komórki tej tkanki zawierają dużą ilość chloroplastów, które maskując swą barwą inne plastydy, nadają liściom kolor zielony. Pod miękiszem palisadowym znajduje się warstwa miękiszu gąbczastego, odpowiedzialnego za wymianę gazową. Jego charakterystyczną cechą są duże przestwory międzykomórkowe i przebiegające w nim wiązki przewodzące (najgrubsze biegną przez całą grubość liścia i zaznaczają się na jego powierzchni, tworząc tzw. nerwację), w których drewno znajduje się u góry, łyko - na dole.

Epiderma spodniej części liścia zawiera aparaty szparkowe, składające się z dwóch komórek przyszparkowych. Jeśli komórki te zawierają dużo wody, pęcznieją i "otwierają" aparat szparkowy, co pozwala na swobodne wyparowywanie wody (wytwarza ono siłę ssącą warunkującą transport wody i soli mineralnych od korzenia do górnych partii rośliny). Jeśli w organizmie rośliny zaczyna brakować wody, komórki przyszparkowe wiotczeją i aparat zostaje zamknięty (hamując przy tym parowanie wody).

W budowie liścia roślinny jednościennej nie istnieje zróżnicowanie na miękisz palisadowy i gąbczasty, zaś wiązki przewodzące mają podobną grubość i biegną równolegle względem siebie.

Budowa liścia roślin nagonasiennych

Zupełnie inną strukturę mają liście roślin nagonasiennych iglastych - ich kształt zbliżony jest do walca o owalnym przekroju. Aparaty szparkowe są tu rozmieszczone na całej powierzchni epidermy, której komórki mają ściany wysycone kutyną. Wypełniający wnętrze liścia miękisz asymilacyjny jest jednolity. Występują (nieobecne u okrytonasiennych) kanały żywiczne, zaś podwójna wiązka przewodząca biegnie przez środek liścia.

Mechanizm zrzucania liści

Okrytonasienne drzewa zrzucają na zimę liście. Oddzielenie liścia od pędu następuje po rozpuszczeniu blaszek środkowych spajających komórki miękiszu tzw. strefy odcięcia. Wówczas liść utrzymuje się jedynie na wiązce przewodzącej. Wraz z procesem zrzucania liści roślina odzyskuje zawarte w nich substancje odżywcze i mineralne. Rozkładany jest również chlorofil, co pozwala na uwidocznienie się innych barwników, nadających liściom jaskrawe kolory.

Inne funkcje i przystosowania liścia

U niektórych roślin liście, oprócz swojej podstawowej roli spełniają również inne funkcje:

  • Czepne. Liście niektórych roślin (np. groszku) przekształcone są w wąsy, które podobnie, jak ogonki liściowe powojników mogą owijać się wokół różnych przedmiotów.
  • Spichrzowe. Na przykład łuski cebuli.
  • Magazynujące wodę. Występują np. u "żywych kamieni" - Lithops.
  • Obronne. Liście przekształcone w ciernie (np. u kaktusa) lub kolce (np. u róży).
  • Wabiące. Zwabiają zwierzęta zapylające kwiaty.
  • Pułapkowe. Występują u roślin owadożernych, "trawiących" owady służące im za źródło azotu.

Rośliny żyjące w tropikach wytworzyły szereg przekształceń chroniących przed silnymi opadami - np. wylistki (ostre zakończenia blaszki liściowej spełniające funkcję "rynny" odprowadzającej wodę), otwory (dzięki nim woda nie gromadzi się na liściu) i wzmocnienia w postaci grubej warstwy kutykuli.

Również zbyt silny wiatr stanowi zagrożenie dla liści, więc rośliny takie, jak np. palmy wykształciły liście podzielone na fragmenty.

Rodzaje ulistnienia

Układ liści na łodydze (tzw. ulistnienie) może być różny - istnieją trzy zasadnicze typy ulistnienia:

  • Skrętoległe;
  • Naprzeciwległe;
  • Okółkowe;